بررسی و تحلیل تاریخنگاری فرهنگنامه‌های تاریخی نوشته شده درقلمرو ممالیک (648-923 هـ)
29 بازدید
مقطع: دکترا
نقش: داور
دانشگاه: دانشگاه اصفهان
نام استاد/نام دانشجو : محمد قزوینی نظم آبادی
چکیده: قلمرو ممالیک (648-923هـ)، یعنی شام و مصر از قرن هفتم تا دهم هجری؛ شاهد ظهور فرهنگنامه‌های تاریخی یکی از انواع تاریخنگاری اسلامی بوده است. به علت تکثر و تعدد کتب طبقات و فقدان شیوه‌ای ساده در دسترسی به تراجم همه اعیان مسلمان، ابن‌خلکان (681هـ) تراجم مشاهیر مسلمان را بدون توجه به تخصص، کشور، زمان و مذهب به شکل الفبایی در کتاب وفیات‌الاعیان جمع‌آوری کرد. کتاب او به عنوان اولین فرهنگنامه عام الفبایی به علت دقت در ثبت تاریخ وفیات و روش تنظیم تراجم مورد استقبال قرار گرفت و صفدی و ابن‌شاکر به تقلید از او فرهنگنامه‌های خود را تألیف کردند. سپس نگارش در زمینه فرهنگنامه‌های تاریخی از شام به مصر منتقل شد و در آنجا فرهنگنامه‌های تاریخی درر الکامنه ابن‌حجر، المقفی الکبیر مقریزی، المنهل الصافی ابن‌تغری بردی، الضوء اللامع سخاوی و... تدوین یافت. ‌ شیوه بعضی از مؤلفان در تراجم آثار خود روایی ـ تحلیلی و بعضی هم روایی است. مؤلفان برای تهیه مواد تراجم خود از منابع مکتوب و شفاهی معاصران خود سود جسته‌اند. با آنکه روش تنظیم تراجم در همه آنها الفبایی است، اما در همین موضوع با هم تفاوتهایی دارند. ثبت تاریخ دقیق وفات و روش تدوین الفبایی ویژگی اصلی تمام فرهنگنامه‌ها است. فرهنگنامه‌های تاریخی به سبب اشتمال تراجم علمای مسلمان از اهمیت بسیاری در مطالعه تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی برخوردارند. تراجم مطول و بسیار کوتاه و نیز تعصب نسبت به هم‌میهنان، هم‌صنفی‌ها و مذهب از آسیب‌های جدی این آثار است. کلیدواژه:تاریخنگاری:فرهنگنامه‌های تاریخی، تراجم، ممالیک، شام، مص